Ahmet Muhip Dıranas vefatının 46. yılında anılıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Şair ve tiyatro muharriri Ahmet Muhip Dıranas’ın vefatının üzerinden 46 yıl geçti.

Galip Efendi ile Seniha Hanım’ın oğlu olarak 1909’da dünyaya gelen şair ve oyun muharriri Dıranas’ın doğum yeri, kimi kaynaklarda İstanbul, kimilerinde ise Sinop’un Salı köyü olarak yer alıyor.

Babası Galip Bey, Birinci Dünya Savaşı’nın birinci yıllarında Çanakkale’de, daha sonra da Balkan Savaşları’nda misyon aldı, 7 sene boyunca Kafkasya ve Arabistan topraklarında uğraş etti. Bu esnada annesi Seniha Hanım, Ahmet ve kardeşi Fehime’yi de alarak İstanbul’a gitti.

Savaşın bitimiyle Sinop’taki köyüne yerleşen ve burada ikinci evlilik yapan Galip Bey’in peşinden giden Seniha Hanım ve çocukları da Sinop’a yerleşti. Ahmet Muhip, burada 9 yaşındayken ilkokula başladı, yazları da köye giderek çobanlık yaptı. Babasının tekrar askere çağrılması üzerine ailesiyle Ankara’ya taşınan Dıranas, gençlik yıllarının çok büyük bir kısmını bu kentte tamamladı.

Dıranas’ın çocukluk devrinde deneyim ettiği ömür şartları ve doğuştan gelen hassas yapısı, ilerleyen yıllarda üreteceği yapıtların de temel taşını oluşturdu.

Ortaokul ve lise eğitimini Ankara Erkek Lisesi’nde tamamlayan şairin, “Muhip Atalay” takma ismini kullandığı “Bir Kadına” isimli birinci şiiri, 1926 yılında Ulusal Mecmua’da yayımlandı.

Şiirde biçime verdiği ehemmiyet sebebiyle birçok defa eleştirildi

Şiirde biçime verdiği değer sebebiyle eleştirildiğini her daim lisana getiren usta edebiyatçı, TRT’de Ahmet Oktay’ın hazırlayıp sunduğu “Edebiyat Dünyası” isimli programda bu hususu şu sözlerle açıkladı:

“En son şiir cereyanlarında, özgür yani özgür nazımdan yine kafiyeli hatta sone biçiminde şiirlere dönen tanınmış şairlerimiz var. Ben biçimi hiçbir vakit kendi sanat takımımın dışında bırakmadım. Bununla bir arada biçimle özü aslında birbirinden ayırmak mümkün değildir. Biçim bir disiplindir. Sözler bazen sel üzere akar. Bunun önüne sanatta, kelam sanatlarında, şiirde baraj çeken şey, biçim olmalıdır ya da ben o denli düşünüyorum. Aslında şiirin gereci sözlerdir. Şiirin size bir tanımını yapayım mı? Hani Shakespeare’in bir kelamı vardır: ‘Kelimeler, sözler, sözler.’ der. Sözlerden müteşekkil bir yapıtın şiir olabilmesi için bu üç sözden oluşan cümlenin, iki sözünü atıp bir söze indirgenmesi gerekir. Yani ‘Kelimeler, sözler, kelimeler’ değil, yalnızca ‘kelimeler’ yaptığınız vakit şiire ulaşabilirsiniz. Çok söz üretmek, şiirde hep bizi yanlış yere götürür.”

Lisedeyken Faruk Nafiz Çamlıbel ve Ahmet Hamdi Tanpınar üzere usta edebiyatçıların öğrencisi olan Dıranas, bu periyotta Fransızca da öğrendi. 1931’de lise mezuniyetinin akabinde, 1932 yılına kadar Hakimiyet-i Ulusala gazetesinde vazife yaptı.

Üniversiteye başladığı Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni 2 yıl sonra bırakan şair, devam ettiği İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İdeoloji Kısmı’ndan de mezun olmadan ayrıldı.

İstanbul yılları ve sanat çevresi

Edebi kimliğinin temellerini İstanbul’da oluşturan Dıranas, üniversite eğitimini sürdürürken bir yandan Hoş Sanatlar Akademisi’nde kütüphane müdürü, diğer yandan Dolmabahçe Fotoğraf ve Heykel Müzesi’nde müdür yardımcısı olarak çalıştı.

İstanbul’da Cahit Sıtkı Tarancı, Orhan Veli Kanık, Sait Faik Abasıyanık, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Baki Süha Edipoğlu ve Şevket Rado üzere devrin genç şair ve müelliflerinden oluşan edebi etraf içinde yer alan ve Fransızcasını ilerleten şair, Fransız ve Rus edebiyatını yakından takip etti.

Resim koleksiyoncusu olan ve fotoğraf de yapan Dıranas’ın, Cahit Sıtkı Tarancı ile Türkçeye kazandırdığı Adolph Basler imzalı iki ciltlik “Fransa’da Müstakil Resim” isimli eser, 1937 yılında Hoş Sanatlar Akademisi tarafından basıldı.

Anadolu Ajansında yönetim kurulu üyeliği yaptı

Ankara’ya 1938’de tekrar yerleşen Dıranas, burada 4 yıl boyunca Halkevleri Kültür ve Sanat Yayınlarının yönetimini üstlendi.

Münire Ülker ile 1940’ta dünyaevine giren müellif, 1942’de konusunu Ulusal Gayret’ten alan ve Fransızcadan adapte edilen “Üç Kahraman” isimli tek perdelik oyun yayımladı.

Askerliğini 1942-1944 yıllarında Ağrı’nın Doğubayazıt ilçesinin Sürbehan köyünde yapan edebiyatçı, ünlü uzun şiiri “Ağrı”yı ve 1946’da İstanbul Kent Tiyatroları’nda sahneye taşınan “Gölgeler” isimli tiyatro yapıtını askerlik yaptığı bu devirde kaleme aldı.

Askerliğin ardından Çocuk Esirgeme Kurumu çatısı altında çalışmaya başlayan Dıranas’ın, 1940-1962 yıllarında pek çok oyun ve roman çevirisi yayımlandı. Şair, 1947 yılında “O Bu türlü İstemezdi” isimli oyun metnine imza attı.

Türkiye İş Bankası ve Anadolu Ajansında yönetim kurulu üyesi, Devlet Tiyatrosu Edebi Şurasında da lider sıfatıyla misyon aldı.

Şiirlerinde aşk, yalnızlık ve yurt sevgisi üzere mevzuları işledi

Ahmet Muhip Dıranas, şiirlerinde yüklü olarak aşk, yalnızlık, sıkıntı, kaçış, vefat, tabiat, hayat ve vatan sevgisi üzere temalara odaklandı.

Şairin çeşitli mecmualarda yer alan şiirleri, 1974’te “Şiirler” başlığıyla İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlandı. Tevfik Fikret’in “Rübab-ı Şikeste” yapıtını Türkçeleştirdiği “Kırık Saz” isimli çalışması da yeniden birebir yayın kuruluşu tarafından okuyucuyla buluşturuldu.

Zafer gazetesinde köşe müellifliği da yapan Dıranas, tiyatro yapıtları, çeviriler, adapteler, incelemeler ve makalelerle edebiyata güçlü katkılar sundu.

Münire Hanım, TRT’nin hazırladığı programda eşine ait, “Ahmet Muhip Bey, çok duygusal bir insandı. Etrafın tesiri altında çok kalırdı. Kendisinin de ayrıyeten çevreyi tesiri altına alacak bir gücü vardı.” sözlerini kullanmıştı.

Aynı yayında tiyatroyu “sözün harekete ve harekete dönüşmesi” olarak nitelendiren Dıranas ise şu değerlendirmede bulundu:

“Sözsüz bir tiyatro düşünmek, hiç elbet mümkün değildir. Sonra tiyatronun bir tanımını de yapmak gerekir. Tiyatro, yalnızca bir güldürü ya da yalnızca bir ağlatı değildir hiç elbet. Beşere insanın kendisini keşfettiren, beşere bir şeyler katan, insanın birtakım gizlerini tekrar buldurup çıkaran bir aksiyondur tiyatro.”

Ankara’da 21 Haziran 1980’de 71 yaşındayken hayatını kaybeden Dıranas’ın cenazesi, vasiyeti üzerine Sinop’a defnedildi.

“Gölgeler”, “Çıkmaz”, “O Bu türlü İstemezdi”, “Oyunlar”, “Bitmez Tükenmez Can Sıkıntısı”, “Büyük Olsun”, “Atlıkarınca”, “Olvido” ve “Kar” üzere kıymetli tiyatro ve şiir metinlerine imza atan Dıranas’ın, Charles Baudelaire’den Türkçeye çevirdiği “Çalar Saat” isimli bir şiir çevirisi de bulunuyor.