Ankara Üniversitesi Memleketler arası İlgiler Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Betül Doğan Akkaş, ABD ve İsrail’in İran‘a yönelik akınlarının akabinde İran‘ın Körfez ülkelerine yönelen akınlarının ne manaya geldiğini AA Tahlil için kaleme aldı.
***
ABD-İsrail ve İran ortasında 28 Şubat’ta başlayan savaş sonrası Tahran, Körfez ülkelerini maksat almaya başladı. Körfez’in güvenliği artırmaya yönelik en temel adımı olan ABD üslerine sahip olmak, daha fazla güvensizlik üreten bir güvenlik paradoksu haline geldi. Körfez’in söylemi “bu bizim savaşımız değil” ve “bu savaşı biz seçmedik” ekseninde olsa da ABD’nin İran’la savaşı, monarşilerin güvensizliklerinin bölgesel siyasette nasıl araçsallaştırıldığını gösterdi.
Diğer bir deyişle İran, ABD’nin işbirliği içinde olduğu Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Kurulu (KİK) ülkelerinin bu savaştaki maliyetini artırarak, Washington’a dolaylı bir ziyan veriyor. ABD de müdafaası altındaki KİK ülkelerinin jeopolitik pozisyonlarının asıl güvenlik zafiyeti doğuran öge olduğunu ve bu süreçte saldırgan tutumunu durdurmadığı sürece Körfez’in istikrara kavuşamayacağını gösteriyor. İran, kendi güvenliğinin KİK güvenliğine bağlı olduğunu ve bu bağlamda “Şii jeopolitiğinin” değerini çok kıvrak bir halde gösterdi.
Sürecin siyasi tahliline ek olarak geçen müddette akınların operasyonel akışını ve gayeleri tanımlamak öncelikli ehemmiyet arz ediyor.
Saldırıların operasyonel akışı ve hedefleri
Son bir hafta içinde İran’ın Körfez ülkelerine yönelik akınlarının ölçeği epeyce yüksek düzeylere ulaştı. Operasyonel akışa dair birinci not olarak belirtmek gerekir ki İran 7 gün içinde Körfez ülkelerine 2 bin 519’dan fazla füze ve dron saldırısı gerçekleştirdi. [1] Buna karşılık İran’ın İsrail’e karşı yürüttüğü 12 günlük savaşta yaklaşık 1500 taarruz gerçekleşmişti.
İkinci olarak, 28 Şubat’tan bu yana İran’ın atak stratejilerinde aşikâr değişiklikler oldu. Tahran başlangıçta daha fazla balistik füze kullanırken, vakitle balistik füze kullanımını azalttı ve dron hücumlarını ağırlaştırdı.
Üçüncü olarak, İran’ın temel savı Körfez topraklarındaki ABD askeri üslerini maksat almak olsa da taarruzların sivil altyapı ve güç tesislerini de etkilediği görülüyor.
Örneğin Suudi Arabistan’da taarruzların yüzde 40’ı Prens Sultan Hava Üssü ve etrafına yapılırken, yüzde 33’ü güç tesislerine, yüzde 10’u Riyad’ı da içine alacak halde diplomatik bölgelere ve yüzde 16’sı öbür amaçlara ağırlaşmış durumda. [2] Bu operasyonel akışı, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Bahreyn ve Katar’da da görüyoruz. Bu nedenle İran’ın en temel üç maksadını ekonomik maliyeti de yüksek olan, askeri üsler, havalimanları ve güç altyapısını da içine alacak halde sivil alanlar ve ABD büyükelçilikleri olarak sıralayabiliriz.
Dördüncü olarak, her ne kadar Körfez ülkeleri çok ağır atak dalgasını büyük ölçüde durdurmayı başarsa da ataklar sadece askeri değil birebir vakitte ekonomik baskı oluşturma emeli taşıyor. Bu durum, Körfez’in bölgenin çatışmalarından uzak ve büsbütün inançlı siyasi yapısına önemli ziyan verdi. Ayrıyeten hücumların büyük kısmının gece saatlerinde gerçekleşmesi, operasyonların hava savunma sistemlerini zorlayacak biçimde planlandığına işaret ediyor.
IISS’in raporuna nazaran, Körfez ülkelerinde akınları engelleme oranları ülkeden ülkeye değişiyor. Örneğin BAE, balistik füzeler ve insansız hava araçlarına (İHA) karşı yaklaşık yüzde 93’lük bir tedbire oranı bildirdi. [3] Ayrıyeten ülke topraklarına fırlatılan 8 seyir füzesinin tamamını da engellemeyi başardı.
Katar’ın genel tedbire oranı ise yüzde 89 lakin bilhassa füze taarruzlarını engellemede yüzde 97 üzere epey yüksek bir muvaffakiyet göstermiş durumdalar. Lakin İHA’lara karşı tedbire oranı yüzde 72 ile görece daha düşük. Bunun yanı sıra Katar, İran’a ilişkin iki adet Su-24 savaş uçağını da etkisiz hale getirdiğini açıkladı.
Bahreyn’in performansı ise BAE ve Katar’ın biraz gerisinde kalsa da Manama’nın İran’a coğrafik yakınlığı ve epeyce küçük toprak alanı bu noktada not edilmeli. Buna karşın, ülkenin hücumları genel tedbire oranı yüzde 76, füzelere karşı yüzde 86 iken, İHA’lara karşı yüzde 71 düzeyinde. Kuveyt, Umman ve Suudi Arabistan için kâfi bilgi bulunmadığından tedbire oranlarına ait net bilgiler mevcut değil.
Körfez güvenliğinde kalıcı ve yüksek maliyet
Gelinen noktada, taraflardan gelen karmaşık iletiler ve devam eden çok boyutlu ataklar Körfez güvenliğinde kalıcı ve yüksek maliyetli sonuçlar doğuracak üzere duruyor. Örneğin, ABD’nin İran’ın Keşm Adası’ndaki su arıtma tesisini vurması üzerine, yeni amaç Körfez ülkelerindeki su arıtma tesisleri olabilir. [4-5] İkinci kritik örnek, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve güç tesislerinin vurulmasıyla Körfez’in en temel dış siyaset ve ekonomi ögelerinin temelden ziyan görmüş olmasıdır. İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki hakimiyetini belirli deniz ögelerini gaye alıp başkalarını almayarak gösteriyor ve lojistik manada önemli bir güvensizlik oluşturuyor. Uzun müddetli güç transferi mutabakatları ile ekonomik refahını garantileyen KİK ülkeleri için bu önemli bir siyasal ekonomik sorunu temsil ediyor.
Üçüncü örnek, İran’ın içinde bulunduğu geçiş sürecinden ötürü, Tahran’dan gelen siyasi iletilerin karmaşık ve birbiriyle çatışan formda olmasıdır. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın komşu ülkelerden özür dileyerek akınları durduracağını açıklamasının akabinde, rejimin askeri kanatlarından İhtilal Muhafızları Ordusu’ndan bölgede bulunan ABD üslerinin hala maksat alınabileceği uyarısı geldi. Akabinde İran Parlamentosu, bölgede ABD üslerine konut sahipliği yapan ülkelerin barış içinde olmayacağını belirtti. Bu bölünmüş ve çelişen sözler çatışmayı tekrar güç bir denkleme sokabilir. İran bir yandan Körfez ülkelerini, kendi topraklarındaki ABD üslerinin İran’a karşı kullanılmasına müsaade vermemeleri konusunda teşvik etme gayretinde iken bir yandan da tahminen füze kapasitesi zayıfladığı için tahminen de bir diyalog yeri açmak için tutum değiştiriyor fakat bu iç siyasette bütün aktörler tarafından kabul edilmiyor.
Sonuç olarak, İran’daki belgisiz ve modüllü siyasi süreç, Körfez’in yüksek maliyetli ve kalıcı akınlara maruz kalması ve ABD’nin Şii jeopolitiğini göz arkası ederek akınlarını sürdürmesi, önümüzdeki periyotta hem bölgesel tansiyonu yükselten hem de ekonomik riskleri artıran temel dinamikler olarak öne çıkabilir.
[1] https://x.com/ibrahimjalalye/status/2030299135614632345’s=46
[2] https://x.com/ibrahimjalalye/status/2030299135614632345’s=46
[3] https://www.iiss.org/online-analysis/data-visualisation/cumulative-confirmed-missile-uav-and-fighter-jet-interceptions-by-the-gcc-states/,
[4] https://www.sabah.com.tr/dunya/iran-disisleri-bakani-arakciden-abdnin-deniz-suyu-aritma-tesisi-saldirisina-tepki-7538562
[5] https://x.com/hamidrezaaz/status/2030426863143673971’s=46
[Dr. Betül Doğan Akkaş, Ankara Üniversitesi Memleketler arası Bağlar Kısmı Öğretim Üyesidir.]
Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.
Kaynak: AA / Dr. Betül Doğan Akkaş
02:00
News
