Al Sharq Forum Uluslararası İlişkiler Koordinatörü Mehmet Emin Cengiz, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Suriye ziyaretini ve bölgedeki son gelişmeleri AA Analiz için kaleme aldı.
***
Suriye hükümetinin daveti üzerine BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, geçtiğimiz hafta sonu Suriye’yi ziyaret etti. Suriye, 17 yıl aradan sonra Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’ni ağırlamış oldu. Bundan evvel Suriye’ye yapılan son BM Genel Sekreteri ziyareti ise 2009’da Ban Ki Moon periyodunda gerçekleşmişti. Bu ziyaretten sonra Arap Baharı dalgası Suriye’ye de ulaşmış ve 2011’den itibaren ülke yaklaşık 14 yıl sürecek bir iç savaşa sürüklenmişti.
Guterres, Şam’da başta Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara, Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ve Suriye Halk Meclisi Başkanı Abdülhamid el-Avak olmak üzere üst seviye Suriyeli yetkililerle görüşmeler gerçekleştirdi. Bunun yanı sıra Guterres, sivil toplumdan ve ülkenin çeşitli bölümlerinden beşerlerle bir araya geldi. Ülkenin Aralık 2024’ten beri içinden geçtiği jeopolitik kimlik dönüşümü ve yine devlet inşası periyodunda Guterres’in Suriye ziyareti ehemmiyet kazanıyor.
Bölgesel jeopolitik resim
Guterres’in ziyareti, İsrail‘in Levant Bölgesi’nde dominant aktör olmak için Gazze, Lübnan ve Suriye’de işgal ve katliamlarını sürdürdüğü periyoda denk geliyor. Suriye’de Esed rejimi yıkıldıktan sonra 1974’te imzalanan Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’nın geçersiz hale geldiğini argüman eden İsrail, Suriye’nin güneyinde tampon bölgenin ilerisine geçmiş, kilometrelerce uzunluğunda alanlarda denetim kurmuş ve işgalini vakitle derinleştirmişti. Rejimin devrildiği günden bugüne İsrail, Suriye’ye binin üzerinde hücum gerçekleştirdi, ülkenin güneyinde yüzlerce baskın düzenleyip 200’den fazla kişiyi İsrail‘e kaçırdı. Vakit zaman Suriyeli lokal halk ile İsrail ordusu arasında çatışmalar dahi yaşanıyor. Suriye ve İsrail arasında tekraren görüşmeler yapılmasına ve ABD’nin İsrail’e baskısına karşın işgal güçleri, Suriye’de denetim noktaları kurmaya devam ediyor ve işgal ettiği topraklardan çekilmemekte diretiyor. Gazze’de kelamda ateşkese karşın hücumlarına aralıksız devam eden İsrail, şeridin yaklaşık yüzde 70’ini denetimine geçirmiş durumda. Benzeri formda Lübnan’da da İsrail, sözde güvenlik çizgisi olarak isimlendirdiği sarı hatta işgalini derinleştiriyor ve akınlarına devam ediyor. Bu taarruzlarda BM güçleri de vakit zaman amaç alınıyor ve birtakım Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Barış Gücü (UNIFIL) mensupları hayatını kaybediyor. BM ise bu durumu kınamanın ötesine geçemiyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İsrail’in Lübnan’dan ve Suriye’nin güneyinden çekilmesini istemesine karşın başta İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz olmak üzere pek çok İsrailli yetkili, işgal ettikleri bölgelerden çekilme niyetlerinin olmadığını neredeyse her gün deklare ediyor.
Sahada bunlar vuku bulurken Guterres, Şam ziyareti mühletince söylemlerinde Suriye’nin egemenliğine, bağımsızlığına ve toprak bütünlüğüne vurguda bulundu. Guterres, ayrıca İsrail’in 1974 Anlaşması ihlallerinin kabul edilemez olduğunu belirterek bunların durması gerektiğini belirtti.
Her ne kadar BM’nin İsrail’e yönelik bu söylemi hiçbir caydırıcılığa sahip olmasa ve milletlerarası hukuka yapılan vurgu şimdilik sembolik kalsa da bu vurgu kıymet taşıyor. Çünkü Suriye, askeri açıdan İsrail ile uzunluk ölçüşemeyecek bir noktada olduğundan Suriyeli yetkililer daima olarak güneydeki işgalin sona ermesi için ABD ve memleketler arası topluma davette bulunup dayanak talebinde bulunuyor.
Yeni jeopolitik kimliğe sahip Suriye’ye ziyaret ve Şara’nın pekişen meşruiyeti
Guterres’in ziyareti, tıpkı vakitte ABD- İran ateşkesinin önemli manada sınandığı, ABD’nin Hürmüz Boğazı krizi nedeniyle İran‘ı maksat aldığı ve Tahran’ın da buna misilleme olarak Körfez ülkelerine saldırdığı ve iki taraf arasında savaşın üçüncü raundunun her an patlak verebileceği bir vasatta gerçekleşti.
Ek olarak Guterres’in ziyareti, İran ve Tahran’ın müttefiklerinin Suriye’den çıkarıldığı, Türkiye, Körfez ülkeleri ve Batı’ya yakınlaşan, İran’ın Direniş Ekseni üyeliğinden sıyrılmış yeni bir jeopolitik kimlik kazanan Suriye’ye yapılıyor. Yakın vakitte Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi marjında gerçekleşen Şara-Trump görüşmesinden sonra da Washington, 1979’dan beri Suriye’nin üzerinde Demokles’in Kılıcı üzere sallanan “teröre dayanak veren ülkeler” listesinden Suriye’nin çıkarılmasına karar verdi.
Hürmüz krizi sebebiyle de Suriye, alternatif bir güç koridoru olarak öne çıkmış durumda. Irak ve Suriye’de kriz devam ederken Kerkük-Banyas petrol boru çizgisinin onarılması, aktive edilmesi ve günlük 2 milyon varil petrolün bu sınırdan Akdeniz’e yanlışsız transfer edilmesi için bir muahede imzalandı. ABD de bu muahedeyi olumlu karşılıyor.
Bunun yanı sıra Trump’ın ısrarlı telaffuzlarına karşın Suriye, Lübnan’a askeri manada müdahale etmeyeceğini net formda ortaya koydu. Ayrıyeten Suriyeli yetkililer, vakit zaman Irak’tan Suriye toprakları kullanılarak Hizbullah’a ulaştırılmaya çalışılan, aralarında füzelerin de bulunduğu birtakım silahları ele geçirdiklerini duyuruyor. Hizbullah ise bu savları reddediyor. Bu durum da Suriye’nin değişen jeopolitik kimliğinin bir çıktısı. Ayrıyeten Lübnan’da yaşanan kriz sebebiyle Suriye, Lübnan hududuna da vakit zaman destek güç göndererek silah ve militan akışı vasıtasıyla krizin kendi topraklarına sıçramasını engellemeye çabalıyor.
Bahse husus ziyaretin birebir vakitte Şara’nın meşruiyetini pekiştiren ve Suriye’de devlet inşasının değerli bir noktaya vardığını ikrar eden bir tarafı da var. Esed rejimi devrildikten sonra çok pragmatik davranan Şara, kısa müddette memleketler arası meşruiyetini pekiştirdi ve doğudan batıya neredeyse her ülkede üst seviyede ağırlanan bir öndere dönüştü. Buna karşın Batılı devlet liderleri, Şam’ı süratli bir halde ziyaret etmekten imtina etti. Bu duruma son veren ise Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron oldu. Macron, NATO tepesinden çabucak evvel Suriye’ye giderek rejimin düşüşünden bu yana Şam’ı ziyaret eden ilk Batılı devlet başkanı oldu.
Suriye’nin iç resmi
Guterres’in ziyareti, birebir vakitte Suriye Halk Meclisinin açıldığı, SDG ile entegrasyonun olumlu halde seyrettiği ancak ekonomi çarklarının çok ivmeli biçimde dönemediği bir periyodun çabucak ertesine denk geldi. Tıpkı vakitte bu ziyaret, aralarında eski rejim müftüsü Bedreddin Hassun ve Beşşar Esed’in kuzeni Vesim Esed’in de bulunduğu eski rejim mensuplarının yargılama sürecinin sürdüğü bir vakte tesadüf etti. Guterres, Şam ziyaretinde berbat şöhretli Sednaya Hapishanesi’ni de ayrıyeten ziyaret etti.
SDG ile entegrasyon süreci olumlu ilerlerken tıpkı fotoğraf, İsrail takviyeli Hikmet El-Hecri milislerinin denetimindeki Dürzi yoğunluklu Süveyda için geçerli değil. Bu bölge, hala merkezi idarenin denetimi altına girmekten uzakta. Hecri, Tevrat’a atıfla “Başan” diye nitelendirdiği Süveyda bölgesi için bağımsızlık ya da öbür bir ülkeye bağlanma davetlerine devam ediyor. Öbür bir ülkeden kastı ise İsrail. Ayrıyeten İsrail’den de kendilerine “Başan Öncüleri” diyen bir küme, Suriye’de yerleşimler kurulmasını savunuyor. Bu kümeye mensup kimi bireyler, vakit zaman Suriye topraklarına giriyor. Bazen de teşebbüsleri İsrail ordusunca engelleniyor.
Guterres’in ziyareti, ABD/İsrail-İran Savaşı ve İsrail’in saldırganlığıyla Orta Doğu’da jeopolitik belirsizliğin arttığı, Suriye’nin ise iç istikrarını muhafazaya, iktisadını güçlendirmeye ve tekrar yapılanmaya çalıştığı bir devirde gerçekleşti. Münasebetiyle ziyaret hem umut ve fırsatların hem de endişe ve tehditlerin bulunduğu bir anı sembolize ediyor.
[Mehmet Emin Cengiz, Al Sharq Forum Uluslararası İlişkiler Koordinatörüdür.]
Makalelerdeki fikirler muharririne aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.
Kaynak: AA
02:00
News
Genel
