ABD-İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a taarruzlarıyla başlayan savaşta 8 Nisan’da sağlanan süreksiz ateşkesin akabinde Tahran-Washington, Pakistan‘da kalıcı ateşkes için görüşmelere başlarken İsrail’in Lübnan’a taarruzlarını sürdürmesi ve tarafların talepleri ortasındaki büyük farklılık sürecin kırılganlığını artırıyor.
ABD ile İran ortasında Pakistan arabuluculuğunda varılan ve İsrail’i de kapsayan ateşkesin akabinde taraflar İslamabad’da bir ortaya gelinmesi konusunda anlaştı.
Pakistan’da 11 Nisan’da yapılması planlanan görüşmelerde İran heyetine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın başkanlık etmesi, ABD’yi de Lider Yardımcısı James David Vance’in temsil etmesi öngörülüyor.
Görüşmelerde, çok boyutlu bir krize dönüşen savaşın akabinde ilan edilen süreksiz ateşkesin kalıcı hale getirilmesi hedeflenirken, tarafların birbirine sunduğu karşı metinler ve alanda yaşanan çelişkili açıklamalar, görüşmelerin gerçekleşme ihtimalini zora sokarken barış umutlarını da önemli biçimde sarsıyor.
?Trump’ın 15 unsurluk taleplerinde belirsizlik, İran’ın 10 unsurda ısrarı
Sürecin fitili, ABD Başkanı Donald Trump’ın “savaşı bitirmek” ismine masaya sürdüğü 15 unsurluk sert bir “çözüm paketiyle” ateşlendi.
Trump’ın “nihai teklif” olarak sunduğu bu metin; İran’ın tüm nükleer tesislerinin sökülmesini, mevcut uranyum stoklarının yurt dışına transferini, balistik füze programının kısıtlanması ve Hürmüz Boğazı’nın hiçbir fiyat talep edilmeksizin derhal dünya trafiğine açılmasını kaide koşuyordu.
Ancak Tahran idaresi, bu unsurları “ulusal egemenliğe bir taarruz ve teslimiyet belgesi” biçiminde nitelendirerek reddetti. İran, Trump’ın 15 unsurluk teklifine karşılık olarak kendi 10 unsurluk karşı metnini masaya koydu.
Tahran’ın bu karşı atılımı, topraklarına yönelik bir daha taarruz düzenlenmeyeceğine dair kesin garanti verilmesini, yaptırımların kaldırılmasını, sivil nükleer programının tanınmasını ve dondurulan varlıkların iadesi ve tazminat üzere unsurları içeriyor.
İran’ın teklifinde en dikkati cazibeli unsur ise “Hürmüz Boğazı için yeni geçiş protokolünü” içeriyor. İran, bu süreçte Hürmüz Boğazı’ndaki gemilerden geçiş fiyatı alınmasını öngören yasa tasarısı hazırladığını duyurdu.
ABD idaresinin ateşkesin çabucak öncesinde 15 unsurluk planında ne cins değişiklikler yaptığı ise tam olarak bilinmiyor.
ABD’den İran’ın 10 unsurluk teklifine ait çelişkili açıklamalar
Diplomatik meçhullüğü doruğa taşıyan gelişme ABD kanadında yaşandı.
Ateşkesin duyurulmasının akabinde Trump, toplumsal medya üzerinden İran’ın 10 unsurluk karşı teklifini “mantıklı ve üzerinde konuşulabilir bir zemin” biçiminde niteleyerek “barışa” yeşil ışık yaktı.
Trump’ın bu optimist iletisi piyasalarda kısa vadeli bir rahatlama sağlasa da Lider Yardımcısı Vance ve Beyaz Saray Sözcülüğü’nden taban tabana zıt çıkışlar geldi.
Beyaz Saray İran’ın taleplerinin mevcut haliyle “kesinlikle kabul edilemez” olduğunu ve Trump’ın “mantıklı” dediği teklifin masada yer alamayacağını savunarak Trump’ın açıklamalarını adeta tekzip etti.
Vance de talepleri “kabul edilemez” olarak niteledi.
Ateşkesin Lübnan’ı da kapsaması gerekliliği
Ateşkesin ilan edilmesinden sonra birinci büyük uyuşmazlık, arabulucu Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in açıklaması sonrasında yaşandı.
Şerif, İran’ın da 10 unsurluk teklifinde yer aldığı halde mutabakatın “Lübnan dahil her yerde” geçerli olacağını duyurarak Hizbullah-İsrail cephesinde de silahların susacağını ilan etti.
Bu açıklama bölgede sevinçle karşılanırken masada ABD’yi temsil edecek Lider Yardımcısı Vance’den yalanlama geldi. Vance, İsrail’in Lübnan’a ataklarının İran’la yapılan süreksiz ateşkesin bir modülü olmadığını savunarak Pakistan’ın açıklamasını inkar etti.
Washington’daki baş karışıklığının perde gerisi ise dün CBS News’in Amerikalı yetkililere dayandırdığı bir haberle netleşti.
Habere nazaran Trump, başlangıçta ateşkesin bölge geneline yayılması için Lübnan’ın da kapsama dahil edilmesine onay verdi lakin bu tavır, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı kritik telefon görüşmesinin akabinde değişti.
Netanyahu’nun, Lübnan’a yönelik taarruzların durmasının İsrail’in güvenliğini tehlikeye atacağı istikametindeki baskısı üzerine Trump, dönüş yaparak Lübnan’ın ateşkes dışında tutulması gerektiğini kabul etti.
Trump, daha sonra PBS’e yaptığı açıklamada, “Lübnan, Hizbullah nedeniyle dahil edilmedi. O problem ayrıyeten halledilecek.” diyerek bu geri adımı doğruladı.
İran ile birlikte Türkiye, İspanya, Fransa, İngiltere, Çin, Rusya başta olmak üzere birçok ülke de ateşkesin Lübnan’ı kapsaması gerektiğini vurgularken İsrail, Lübnan’a ataklarını sürdürüyor.
İsrail’in Lübnan’a hücumları ve ABD’den gelen çelişkili açıklamalar görüşmeleri belirsizleştiriyor
Tahran idaresi, ateşkesin devamının, İsrail’in Lübnan’a taarruzlarının durdurulmasına bağlı olacağına dair açıklamalar yaptı.
Son olarak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İsrail’in Lübnan’a hücumlarının, ABD ile varılan ateşkes muahedesinin ihlali olduğunu belirterek, ateşkesi ihlal eden akınların devamının, İran ve ABD ortasında planlanan müzakereleri “anlamsız” hale getireceği ihtarında bulunarak görüşmelerin iptal olabileceğine işaret etti.
Meclis Başkanı Kalibaf da dün yaptığı açıklamada, süreksiz ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını ve ateşkes ihlallerinin “güçlü tepkiler” doğuracağını söz ederek, ABD’ye “Ateşi çabucak söndürün.” davetinde bulundu.
Kalibaf, daha sonra tekrar yaptığı açıklamasında, birebir davetlerini “Zaman daralıyor.” tabirleriyle tekrar paylaştı.
Tüm bu gelişmeler ışığında, 11 Nisan’da İslamabad’da yapılması planlanan görüşmeler kritik bir dönüm noktası olarak görülse de hem Lübnan’a devam eden taarruzlar hem ABD tarafındaki çelişkili açıklamalar, diplomatik tabanı zayıflatırken müzakerelerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini bile belgisiz hale getiriyor.
Kaynak: AA / Ahmet Dursun
02:00
News
